Op 1 juli 2010 werd de nieuwe asielwet van kracht.

De Eerste Kamer stemde 18 mei in met een wetsvoorstel van minister Hirsch Ballin van Justitie. Door de wijziging krijgen meer asielzoekers sneller duidelijkheid over de uitslag van
hun procedure, en wordt de procedure zorgvuldiger.

De verwachting is dat ook het aantal herhaalde asielaanvragen en reguliere aanvragen van ex-asielzoekers afneemt, en meer asielzoekers na afloop van de procedure Nederland
daadwerkelijk verlaten.

De wijzigingen in een notedop:
1. Voor de asielprocedure krijgt een asielzoeker minimaal 6
dagen rust om zich voor te bereiden op de procedure. De
Immigratie- en Naturalisatiedienst kan in deze periode al
beperkt vooronderzoek doen.
2. De algemene asielprocedure in de aanmeldcentra wordt
van 48 uur verlengd tot acht dagen. Dit levert meer ruimte
voor rechtsbijstand. Bovendien kunnen meer aanvragen
direct worden afgehandeld.
3. Nadat de aanvraag is afgewezen krijgen asiezoekers een
vertrektermijn van vier weken om hun vertrek te regelen. In
deze periode krijgen ze opvang.
4. Een beroep op verblijf in Nederland op medische gronden
wordt eerder beoordeeld. Daardoor komen minder vreemdelingen met medische problemen op straat, terwijl hun aanvraag tot verblijf op medische gronden nog in behandeling is. Het inhoudelijk toetsingskader blijft identiek aan het huidige.
5. Tijdens de asielprocedure staat waar mogelijk één advocaat
de asielzoeker bij. Dat verbetert de vertrouwensband, levert
tijdswinst op en komt ten goede aan de zorgvuldigheid.

Wanneer hebben asielzoekers recht op

een verblijfsvergunning asiel?

Asielzoekers komen in aanmerking voor asiel als:

• ze in eigen land te vrezen hebben voor vervolging om hun ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of omdat ze tot een bepaalde sociale groep behoren;
• ze het risico lopen in eigen land te worden onderworpen aan een onmenselijke behandeling (zoals marteling);
• ze traumatische ervaringen hebben opgelopen in eigen land;
• de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie de veiligheidssituatie in het land te onzeker vindt om iemand te laten terugkeren. 

Minderjarigen
Alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama’s) komen in aanmerking voor een verblijfsvergunning als ze aan de volgende voorwaarden voldoen:

• ze minderjarig zijn (jonger dan 18 jaar en ongehuwd);
• ze niet worden begeleid door een meerderjarige;
• ze niet voor zichzelf kunnen zorgen in het land van herkomst of een ander land; er geen geschikte opvang is in het land van herkomst.

Beslissing
Onder de nieuwe vreemdelingenwet bestaat er nog maar één vorm van een asielstatus, dat is een 'vergunning voor bepaalde tijd asiel'. Als de vergunning voor bepaalde tijd verloopt, kan de vluchteling een aanvraag indienen om de vergunning om te zetten naar een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd.
Een negatieve beslissing betekent automatisch dat de asielzoeker Nederland binnen 28 dagen moet verlaten.

Beroep
De asielzoeker kan tegen een negatieve beslissing in beroep gaan bij de rechter. Asielzoekers die beroep instellen, krijgen in beginsel ‘schorsende werking’. Dat betekent dat zij de beslissing van de rechter in Nederland mogen afwachten. Asielzoekers die hun negatieve beschikking in de versnelde procedure in het Aanmeldcentrum hebben gekregen, moeten daar echter apart om vragen bij de rechter. Deze toetst dan feitelijk of de IND het asielverzoek terecht in de verkorte procedure heeft behandeld. Terwijl asielzoekers wachten op de rechterlijke uitspraak, krijgen ze geen opvang. Zij komen letterlijk op straat te staan.

Hoger beroep
Zowel asielzoeker als de IND kan tegen de beslissing van de rechter in hoger beroep gaan bij de Afdeling Rechtspraak van de Raad van State. Anders dan bij het beroep geeft het hoger beroep geen schorsende werking. De asielzoeker mag de beslissing dus niet in Nederland afwachten.

Uitgeprocedeerd
Een asielzoeker is uitgeprocedeerd als hij niet meer in beroep gaat of kan gaan tegen een negatieve beslissing. Een uitgeprocedeerde asielzoeker moet Nederland verlaten en wordt uit de opvang verwijderd.
De verantwoordelijkheid voor het vertrek ligt bij de asielzoeker zelf. Als uitgeprocedeerde asielzoekers Nederland niet zelfstandig verlaten, kan de overheid hen door de marechaussee laten uitzetten.

Overeenkomst van Dublin
Nederland heeft de Overeenkomst van Dublin ondertekend, die bepaalt dat een asielzoeker slechts in één land asiel mag aanvragen. Wat betekent dat in de praktijk? Stel dat een asielzoeker voordat hij of zij naar Nederland reisde, ook al in Duitsland asiel heeft aangevraagd. Nederland kan Duitsland dan verantwoordelijk stellen voor de behandeling van de aanvraag van de asielzoeker.
Deze regel gaat ook op als de asielzoeker door een ander land dat het Verdrag van Dublin heeft ondertekend heeft gereisd, maar daar geen asiel heeft aangevraagd.